در همه معاملاتی که پایه و بنیان تجارت رو تشکیل می­ دهند، دو طرف در مقابل همدیگه تعهداتی رو می ­پذیرند که باید به درستی اجرا شه. بخاطر این قانونگذار ضمانت اجراهایی رو واسه انجام درست این معاملات در نظر گرفته یا یعنی واسه دو طرف راه فراری قائل شده تا هیچ کدوم از اون­ها مغبون واقع نشه و در صورت سرپیچی یکی از دو طرف از تعهدات خود، مجبور به قبول معامله و ادامه اون نشه. همراه ما باشین، می خواهیم شما رو با معنی خیارات و شکلای مختلف اون بیشتر آشنا کنیم.

 

خیارات چیه؟

اختیاراتی رو که قانونگذار واسه برهم زدن معاملات و پس بهبود شرایط اون واسه متعاملین (دو طرف معامله) گفته «خیارات» می گن. این خیارات شامل: خیار مجلس، حیوان، تأخیر ثمن، رؤیت و تخلف از وصف، غَبن، عیب، تدلیس، تبعض صفقه، و خیار تخلف از شرط می ­شه.

شکلای مختلف خیارات

۱. خیار مجلس

هر کدوم از متعاملین بعد از انعقاد معامله تا زمانی که متفرق نشده ­ان، این اختیار رو دارن تا معامله رو به هر دلیلی که مایل باشن، فسخ کنن.

۲. خیار حیوان

این خیار تنها واسه مشتری در نظر گرفته شده. زمانی که جنس فروخته شده یا مبیع، حیوان باشه تا سه روز پس از معامله، خریدار می ­تواند معامله رو فسخ کنه و حیوان رو به فروشنده پس بده و ثمن معامله رو بگیره.

۳. خیار تأخیر ثمن

زمانی واسه دو طرف ایجاد می­ شه که جنس فروخته شده یا مبیع، جنس خارجی مثل اتومبیل بوده و زمان پرداخت ثمن معامله و تسلیم مبیع موکول به زمان آینده نشده و حال باشه که در این صورت اگه سه روز از تاریخ معامله بگذره و هیچ کدوم از دو طرفِ معامله به تعهد خود واسه پرداخت ثمن یا تسلیم مبیع عمل نکنن، تنها فروشنده می ­تواند معامله رو فسخ کنه. ولی در حالتی که فروشنده به هر طریقی ثمن معامله رو مطالبه کنه یا مشتری قصد پرداخت ثمن رو داشته باشه اما فروشنده از دریافت اون پرهیز کنه، انگار از حق فسخ خود صرف نظر کرده و به معامله پایداره. خیار مجلس، حیوان و تأخیر ثمن فقط در عقد بیع توانایی اجرا داره و در بقیه شکلای مختلف عقود جاری نمی­ شه.

۴. خیار رؤیت و تخلف از وصف

بعضی وقتا افراد مالی رو در صورتی که ندیده ­ان یا در سابق دیده­ ان و فقط طبق اوصافی که از اون گفته شده، خریداری می کنن. حال اگه بعد از مشاهده، اون مال دارای اوصاف اشاره شده نباشه، می ­توانند یا معامله رو به همون صورت که بوده قبول کنن یا فورا اونو فسخ کنن. این نوع خیار بعضی وقتا می ­تواند واسه فروشنده هم ایجاد شه؛ مثل اینکه فروشنده مالی رو که می ­فروشد، ندیده باشه و بعدا فهمیده باشه مالی رو که فروخته، بدون اوصاف ذکرشدهه که در این صورت تنها فروشنده حق فسخ داره. در اصل این نوع خیار تنها واسه طرفیه که بدون رؤیت مال اقدام به خرید یا فروش اون کرده باشه.

نکته قابل اشاره اینه که اگه قسمتی از مال برابر اوصاف اشاره شده بوده اما قسمتی دیگر برابری نداشته باشه، فروشنده یا مشتری نمیتونه معامله رو تقسیم کرده و قسمتی رو فسخ کنه و باید یا تموم معامله رو قبول کرده یا تموم اونو فسخ کنه.

۵. خیار غبن

غبن در کلمه نامه ی مشخص به معنای «ضرر و زیان وارد کردن بر کسی در معامله» است و زمانی واسه دو طرف ایجاد می­ شه که قیمت زائدی بر ارزش اقتصادی مال واسه اون تعیین شه و طرف مقابل قرارداد به ارزش واقعی مال جاهل باشه و جهل اون جهل مرکب بوده، به این معنا که نداند که قیمت مال رو نمی دونه. چون اگه بدونه که قیمت مال رو نمی­ داند، خیار غبن واسه اون ایجاد نمیشه. حتی در صورتی که غابن (کسی که طرف خود رو مغبون کرده) فرق قیمت رو به مغبون بده، خیار ایجاد شده از بین نمی ­رود مگه اینکه شخص مغبون به این معامله راضی شه.

۶. خیار عیب

اگه بعد از انجام معامله مشخص شه که جنس فروخته شده موقع انعقاد قرارداد معیوب بوده، مشتری دو راه داره که فوری باید اقدام کنه:

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   معرفی ۹ شغل جالب آزمونگری محصول در دنیا "

  1. معامله رو فسخ کنه؛
  2. جنس رو به همون صورت قبول کنه و تنها فرق قیمت جنس سالم و معیوب رو که اصطلاحا «ارش» گفته می­ شه، از فروشنده دریافت کنه.

عیبی موجد حق فسخ می­ شه که مخفی بوده باشه و فرقی نمی ­کنه که اون عیب واقعا مستور بوده یا اینکه ظاهر بوده اما خریدار متوجه اون نشده باشه. حتی اگه عیب بعد از انعقاد معامله و قبل از تسلیم جنس به مشتری، در مبیع حادث شه، مثل عیب سابق بوده و واسه مشتری خیار فسخ ایجاد می ­کنه.

در مواقع زیر، مشتری نمی­ تواند معامله رو فسخ کنه و تنها می ­تواند ارش بگیره:

  1. اگه جنس معیوب در دست مشتری تلف شه یا اون اونو به دیگری منتقل کنه؛
  2. اگه در جنس فروخته شده تغییری ایجاد شه مثل اینکه تغییر به وسیله مشتری حاصل شده باشه یا دیگری؛
  3. اگه بعد از تسلیم جنس فروخته شده، عیب دیگری در اون حادث شه به شرطی که اون عیب ایجاد شده پس ی عیب سابقی که در مبیع بوده، نباشه؛
  4. اگه فروشنده مسئولیت همه عیوب یا عیب خاصی در مبیع رو از خود سلب کرده باشه و موقع انعقاد قرارداد بری شدن ذمه ی خود رو اشاره کنه، در صورت بروز هرگونه عیبی، مشتری حق مراجعه به فروشنده رو نداره.

۷. خیار تدلیس

تدلیس به معنای فریفتنه و زمانی واسه دو طرف ایجاد می ­شه که شخص مقابل با عملیاتی اون رو واسه انجام معامله فریب بده. مثل اینکه در عقد نکاح، مردی با تحصیلات دیپلمه خود رو مهندسی دارای مدرک کارشناسی ارشد معرفی کنه و با این روش طرف مقابل خود رو فریب بده. در خیار تدلیس هم مثل خیار عیب و غبن و رؤیت، پس از آگاهی، فورا باید اقدام شه.

۸. خیار دنبالّض صَفقه

تبعض صفقه هم در معنای پاره پاره شدن اومده. با این توضیح که بعضی وقتا ممکنه قرارداد نسبت به قسمتی از مال فروخته شده، به علتی باطل باشه، در این حالت مشتری حق داره یا کل معامله رو فسخ کنه یا قسمتی از مال که معامله راجبه اون به درستی هستش رو قبول کرده و معامله مربوط به قسمت دیگر رو فسخ کنه. مثل زمانی که مقدار ده تن گندم مشخص و معلوم به شخصی فروخته می­ شه، در حالی که دو تن از گندم فروخته شده، موجود نباشه، در این صورت معامله تقسیم یا پاره پاره می­ شه که می­ تواند واسه خریدار خیار تبعض صفقه رو به دنبال داشته باشه.

۹. خیار شرط

بعضی وقتا در جدا از اینکه قراردادهایی که منعقد می ­شه، شروطی هم اشاره می­ شه. این شروط انواعی داره؛ ازجمله ی اون شرط صفته که مربوط به کمیت و کیفیت مورد معامله. مثل اینکه فردی به شرط طلا بودن انگشتری اونو خریداری می ­کنه. حال اگه شرط اشاره شده رعایت نگردد، کسی که شرط به نفع اوست (مشروط له) می ­تواند معامله رو فسخ کنه.

نوع دیگری از شروط، شرط فعل نامیده می ­شه و اون وقتیه که در جدا از اینکه قرارداد کسی همراه به انجام کار یا ترک اون شده باشه. مثل اونکه موقع خرید خونه ­ای شرط شه که فروشنده خونه رو نقاشی کنه، حال اگه فروشنده به شرط عمل نکنه، خریدار در اول باید اون رو زور به انجام شرط کنه و اگه پاسخی حاصل نشد و انجام اون شرط به وسیله بقیه با هزینه فروشنده یا کسی که باید اون شرط رو بکنه، ممکن نبود، واسه خریدار یا کسی که شرط به نفع اون بوده، حق فسخ ایجاد میشه.

نکته پایانی

فسخ معامله با هر لفظ یا فعلی که دلالت بر فسخ کنه، حاصل می­ شه و در صورتی که هر دو طرف معامله، خیار فسخ به هر عنوانی که در بالا اشاره شد، داشته باشن، اگه یکی از اون­ها به معامله راضی بوده و دیگری فسخ کنه، معامله از بین خواهد رفت چون فسخ معامله اولویت داره.




۱

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید